Bu hafta başında Salı günü, Büyük Meclis’te yapılan Dış Politika görüşmelerinde Başbakan İnönü’nün çok dikkatli hazırlanmış konuşmasındaki bir yandan Sovyetlerle olan münasebetlerimiz, diğer taraftan batılı müttefiklerimizle olan münasebetlerimiz kısımlarını iyi değerlendirenler gözlerini Rijof’a diktiler.
İnönü’nü TBMM’de konuşma yapacağı günün arefesinde Krutçef İzvestiya gazetesine Kıbrıs konusunda bir demç vermişti. Krutçev’in İzvestiya gazetesine Kıbrıs konusunda demeç vermesi… Bu, dış görünüşü itibariyle eniştenin baldızı öpmesinden farksızdı. Ama işin aslında da Krutçef Türkiye hakkında eniştenin baldızı hakkındaki niyetlerinden farklı niyet taşımıyordu ki…
Krutçef’in demeci “Rusların Kıbrıs konusundaki tutumlarında bir iyileşme işareti” olarak Ankara’da müsait karşılandı. Ankara’da mükemmelen bilinmektedir ki nasıl Amerika’nın tek endişesi adanın komünist olmaması ise, Rusya’nın tek gayesi de Kıbrıs’ın bir NATO üssü haline gelmemesidir. Yani hem Washington, hem de Moskova Kıbrıs’la kendi güvenliklerini göz önünde tutarak ilgilenmektedirler.
İnönü’nün konuşmasındaki “Türkiye’nin Dünya kamuoyuna teklif ettiği hal çaresi bölgede barışı ve güvenliği en iyi koruyacak şekildir.” Sözü hem Amerika’ya, hem de Rusya’ya verilmiş bir teminattır. Yani Amerika emin olmalıdır ki federal devlet veya taksimden başka hiç bir hal şekli bizim tarafımızdan kabul edilmeyecektir. Bölgeye barış değil, huzursuzluk ve daimi tehlike bulutu gelecektir. Yani Rusya bilmelidir ki federal devlet haline getirilmiş veya taksim edilmiş bir Kıbrıs Sovyetlerin güvenliğini hiç bir şekilde tehdit etmeyecektir. Türkiye bunu kendisine temin etmektedir.
Bir yandan bu konuşma, diper taraftan yeni dış politika için beliren temayüller Sovey Büyükelçiliğinden Dışişleri Bakanlığının Protokol Dairesine bugün yeni müracatlara vesile verirse Anakara’da buna hiç kimse şaşmayacaktır. Rijof’un yeni ziyaretlerini herkes beklemektedir.
Ancak Rijof daha sıcak bir Türk Rus münasebeti için ilk defa olarak çalışmamaktadır. Sovyet Büyükelçisi yedi senedir, her iktidar zamanında bu yolda gayret sarfetmiş, çok kere mesafe aldım zanettiği sırada bir talihsizlikle kendini tekrar yokuşun altında bulmuştur. Menderes’in Moskova’ya ziyareti ayarlanmış, Menderes’in rejimi yıkılmıştır. İhtilal idaresinin bir karışıklık devri olacağı, bizi batıdan ayıracağı sanılmış , ordu seçimleri yapıp sistemi tekrar demokratik sistem haline getirmiştir. Karşılıklı bir “Parlemanto heyetleri ziyareti” için çalışılmış, Rijof bunu sağlamak maksadıyla çok ter dökmüş, ısrar etmiş, bizim tarafımızdan izhar edilen isteksizliği anlamamazlıktan gelmiş, en sonda başarıya ulaşmıştır.
Bizim heyetimiz Rusya’ya gitmiştir ancak Rusların bunu iadesi zamanı gelince ortaya Kıbrıs işi çıkmış, Rusların işin başınd atakındıkları tavır Türk halkını gerçekten üzmüş ve pişmiş aşa su katmıştır. Böyle bir hava içinde gelecek rus parlamenterlerin hiç iyi karşılanmayacakları, hatta aleyhte gösterilere yol açacakları görüldüğünden mukabil seyahat tehir edilmiştir.
